Odnalazłem ją w Archiwum Państwowym we Wrocławiu, wziąłem w ręce i nie mogłem nacieszyć się jej widokiem. Historia Bożkowa, Święcka i Czerwieńczyc zamknięta w jednej księdze. Cacko, perełka – to jedne z licznych określeń, które przyszły mi na myśl, gdy ją trzymałem. W tej księdze, o wymiarach 20 na 25 cm, zapisane są wszystkie najstarsze akta prawne dotyczące tych trzech miejscowości. Kilkaset stron dokumentów spisanych nie na papierze, ale na pergaminie zostało spiętych i zszytych w jedną całość. Księga została obłożona solidną, białą skórą. W księdze możemy znaleźć kopie najstarszych zapisków z XIV i XV wieku, w tym niemiecką nazwę Bożkowa z 1414 r., który wówczas nazywano Eckeharddisdorf.

 Pomimo, że Bożków występuję w źródłach pisanych już w XIV wieku,          to osada ta jest znacznie starsza. Znaleziska archeologiczne tutaj odnalezione świadczą, że osada powstała już w okresie neolitycznym. Obok Kłodzka jest to punkt ziemi kłodzkiej, w którym ciągłość osadnicza jest najpoważniej udokumentowana. Stało się to dzięki rodzinie Magnisów, która zamieszkiwała te ziemie od 1780 roku kiedy to Anton Aleksander von Magnis odziedziczył majątek Gotzenów. Od tego czasu rodzina kolekcjonowała takie „archeologiczne pamiątki”. Ich odnalezienie nie było owocem systematycznej pracy archeologów ale następstwem przypadkowych odkryć właściciela. Odkrycia nie mają pełnej dokumentacji archeologicznej ale i tak dzięki tym przedmiotom możemy zaliczyć Bożków do nielicznych miejscowości, w którym zachowała się ciągłość osadnicza przez różne epoki.

 Wśród tych pamiątek archeologicznych najstarszym zabytkiem jest kamienna motyka o długości 28 cm z otworem na trzonek. Prawdopodobnie była używana do uprawy ziemi, być może jako rodzaj lemiesza. Wykonano ją z piaskowca. Ten przedmiot musiały pozostawić ludy z epoki neolitu. Podobnie z tego samego okresu pochodzi niewielki, mocno zwietrzały toporek kamienny o asymetrycznym kształcie. Został on wykonany z jasnoszarego piaskowca. Ten archeologiczny artefakt musiały pozostawić tu ludy tzw. młodszych kultur naddunajskich.

 Epokę brązu reprezentują brązowa szpila oraz cmentarzysko całopalne, na którym znaleziono naczynia gliniane spójne pod względem wyglądu i surowca. Wśród nich znajduje się urna o wysokości 28 cm, zdobiona sześcioma dużymi wypustkami i wgłębionymi rowkami, amforka o wysokości 12 cm z dwoma małymi wypustkami oraz dzbanek z uchwytem o tej samej wysokości. Te dwa ostatnie naczynia zdobione były pionowymi rowkami. Urna wypełniona była skremowanymi szczątkami ludzkimi. Pozostawiły je ludy zaliczane do kultury łużyckiej z wczesnej epoki brązu. Obok tego miejsca pochówku odnaleziono dwa proste pierścienie na palce w kształcie wstążki. Z tego samego okresu w zbiorach hrabiego von Magnis odnaleźć można było mały kamienny toporek oraz naczynia gliniane bez szyjki z okresu halsztackiego, z których zachowała się tylko dolna część o wysokości 15,5 cm. Było to naczynie niedekorowane.

  Czasy celtyckie również pozostawiły swoje ślady na ziemi bożkowskiej. Są to trzy bransolety z brązu z okresu lateńskiego (IV–III w. p.n.e.). Dwie z tych bransolet posiadają zgrubiałe końce i tworzą parę. Mają one kształt wstęgi, są gładkie wewnątrz i poprzecznie prążkowane na zewnątrz. Trzecia jest połamana na trzy części, z których brakuje tej środkowej, ma okrągły przekrój i złożona jest z 11 wypustek. Przedmioty te pochodziły z grobu kobiecego.

  Wpływy rzymskie przyniosły pierwsze znaleziska archeologiczne z żelaza. Odnaleziono tu dwa groty wykonane przez przedstawicieli kultury przeworskiej. Są to elementy wyposażenia grobu wojownika z I wieku n.e. Odnośnie do pierwszego z wymienionych zabytków można stwierdzić, że reprezentuje on grot oszczepu o długości 16,5 m. Drugi, charakteryzujący się krótką tulejką i szerokim ostrzem o kształcie liścia wierzby, to grot włóczni o długości 13,5 cm. Mamy tu do czynienia z jedynym dotychczas zarejestrowanym grobem kultury przeworskiej z terenu Kotliny Kłodzkiej.

  Średniowiecze reprezentuje znalezione przed 1910 r. jajowate naczynie gliniane z rozłożonym uchwytem, natomiast okres późnośredniowieczny – duży żelazny miecz.

  Takie bogactwo znalezisk archeologicznych z jednego regionu jest czymś wyjątkowym, co świadczy o tym, że obszar ten był postrzegany nie tylko jako tranzytowy, ale również jako teren o wysokich walorach osadniczych, zachęcający do stałego zasiedlania ze względu na dobre ziemie. Do 1945 roku te perełki archeologiczne były przechowywane w prywatnym muzeum regionalnym na wieży pałacowej w Bożkowie.

„Bo każdy dzień jest częścią Historii!”

Krzysztof Kręgielewski

P.S. Artykuł został przedrukowany z mojej strony

na Facebooku - "Eckersdorf - Ciekawostki historyczne Bożkowa i okolic."