Richard Konwiarz - wrocławski architekt

 

 Osada Koszyn zlokalizowana jest pomiędzy Bożkowem a Słupcem (będącym obecnie dzielnicą Nowej Rudy). Powstała w 1805 roku bezpośrednio przy tutejszych kopalniach węgla kamiennego, stając się trzecią, a zarazem najmłodszą kolonią Bożkowa, wytyczoną na gruntach w północnej części tej miejscowości. Ta początkowo skromna osada górnicza swój najsilniejszy impuls rozwojowy otrzymała na początku XX wieku. To właśnie wtedy jej unikalny, modernistyczny układ urbanistyczny oraz projekty nowoczesnych domów wielorodzinnych wyszły spod kreski wybitnego wrocławskiego architekta – Richarda Konwiarza (1883–1960).

 

Koszyn - na zdjęciu widać budynki administracyjno - gospodarcze z lat 60-tych XIX w . Zdjęcia ze zbiorów E. i F. Kaczmarków.

Mapa Koszyna z lat 30-tych XX wieku. Widać już na niej gęstą zabudowę

w górnej partii miejscowości.

Richard Konwiarz po ukończeniu studiów w Dreźnie jako dwudziestosześciolatek (w 1909 roku) trafił do Wrocławia, gdzie otrzymał posadę w Miejskim Urzędzie Budowlanym. Pracując w zespole Maxa Berga, zaprojektował m.in. reprezentacyjną klatkę schodową Hali Stulecia. Pierwsze lata jego działalności, oprócz pracy u boku miejskiego radcy budowlanego, były także okresem, w którym tworzył projekty na zlecenia napływające z innych miast. W połowie lat dwudziestych architekt doczekał się realizacji pierwszych dużych przedsięwzięć – obiektów użyteczności publicznej dla Wrocławia: kompleksu Stadionu Olimpijskiego, sześciu kompleksów basenów kąpielowych oraz charakterystycznej bramy wejściowej do wrocławskiego ogrodu zoologicznego. Po 1938 roku zmiany polityczne wymusiły również zwrot w karierze Konwiarza – odtąd jego głównym zadaniem stało się projektowanie schronów przeciwlotniczych (np. pod placem Solnym czy placem Nowy Targ).

 

Richard Konwiarz - wrocławski architekt [ zdjęcie z e strony publicznej]

Stadion Olimpijski we Wrocławiu { fot B. Sekuła zdjęcie z Internetu]

 Kolonia Koszyn została założona na dawnych gruntach dóbr lennych Kosche, które początkowo należały do Czerwieńczyc, lecz w 1448 roku zostały zakupione przez Paula von Gusnera – ówczesnego właściciela „Dworu Dolnego” w Bożkowie. Rodzina ta w późniejszych latach weszła w posiadanie większości Bożkowa i założyła tam folwark Lindenhof. Prawdopodobnie nazwa Koszyn pochodzi od nazwiska domniemanego założyciela tych dóbr – Andreasa Kosschena zu Verdeck. Nie jest jednak wykluczone, że wywodzi się ona bezpośrednio od średniowiecznej nazwy leśnych dóbr lennych, określanych w 1448 roku właśnie jako Kosche.

 Początkowo Koszyn jako posiadłość lenna miał układ rozproszony, a jego zabudowania koncentrowały się głównie w dolnych partiach, bliżej Bożkowa. Wiązało się to z charakterem wykonywanych tu prac leśnych. Pozyskiwane na tym obszarze drewno przeznaczano przede wszystkim na opał oraz do produkcji węgla drzewnego. W XVI i XVII wieku na terenie dzisiejszego Koszyna zaczęły powstawać pierwsze, skromne zagrody. Lokowano je tuż przy płytkich wychodniach węgla kamiennego, który w tej okolicy zalegał tuż pod cienką warstwą ziemi.

 

Plany, niektórych budynków znajdujących się na Koszynie. [ ze zbiorów AP we Wrocławiu]

 

 Początki górnej części Koszyna wiążą się z budową drogi z Kłodzka do Nowej Rudy w latach 60. XIX wieku. Wzniesiono wówczas pierwsze budynki mieszkalne dla pracowników pobliskich kopalń, przeżywających w tym okresie swój największy rozkwit. W tym samym czasie powstały również budynki dominialne (pańskie), służące administracji górniczej. W 1885 roku tę część osady zamieszkiwało już 140 osób.

 W latach 20. i 30. XX wieku, z inicjatywy hrabiego von Magnisa, wyprostowano lokalną drogę z Bożkowa do Dzikowca, która przecina wspomnianą wcześniej szosę Kłodzko – Wałbrzych na granicy Koszyna i Sobianowa. Przy nowym trakcji wybudowano nowoczesne, jednostronne osiedle górnicze. Autorem planów tej kolonii mieszkaniowej, jak i samej przebudowy drogi, był wspomniany architekt Richard Konwiarz. Na terenie tego szeregowego osiedla wzniesiono trzy typy domów jedno- i dwurodzinnych. Ta nowa dzielnica powstała na potrzeby załogi kopalni zlokalizowanej między Bożkowem a Słupcem, w której udziałowcem był hrabia von Magnis.

Mapa Koszyna z 1914 roku [ z AP we  Wrocławiu]

 

  Osiedle to zachowało się do naszych czasów i stanowi obecnie główną część dawnej kolonii Kosche. Z kolei starsza, dolna część osady, sukcesywnie niszczona przez działalność górniczą, powoli odchodzi w zapomnienie i zanika.

 

„Bo każdy dzień jest częścią historii”

Krzysztof Kręgielewski

P.S.

Artykuł został przedrukowany z mojej strony

na Facebooku - "Eckersdorf - Ciekawostki historyczne Bożkowa i okolic."

Uwaga

Macie w domu stare zdjęcia, na których w tle widać kawałek Bożkowa lub jego okolic? Może fragment domu, którego już nie ma?  Zdjęcie ogródka przydomowego, gdzie rosło drzewo, które zostało  wycięte dawno temu? A może dziadka w kapeluszu, babcię na ławce albo dzieci biegające przy pomniku? Dla Was to może zwykła, niepotrzebna już fotografia, a dla mnie to już  bezcenny okruch historii.  

Jeśli przechowujecie podobne zdjęcia albo inne przedmioty, gdzieś chowane na  stryszkach czy szafach  dajcie znać. Zbieram okruchy tej naszej przeszłości jak rozsypane puzzle, z których próbuję ułożyć obraz Bożkowa i jego okolic sprzed lat.

Świat bardzo szybko opróżnia się z opowieści jak i ludzi. Odchodzą one po cichu, bez śladu. Razem z nimi znika to, czego nie zdążyliśmy zapytać, zanotować, usłyszeć. Dlatego każde zdjęcie, każdy szczegół i każda rozmowa mają dziś ogromne znaczenie.

 

Jeśli w Waszych szufladach leżą fragmenty starego Bożkowa lub jego okolic dajcie znać. Przyjadę żeby zachować to co jeszcze nie zniknęło. A przy okazji możecie w ten sposób mnie poznać, pogadać, podzielić się historią, posłuchać i powspominać.