Pałac bożkowski do 1945 roku uchodził za jeden z najważniejszych zabytków w Kotlinie Kłodzkiej. W dużej mierze zawdzięczał ten status rodzinie von Magnis. Przez lata budowla mieniła się bogactwem i przepychem. Przyciągała wielu dostojnych, a zarazem ważnych gości. Dziś pałac ten popada w ruinę. Pałacowy ogród w stylu angielskim, niegdyś pełen różnorodnych róż, kolorowych krzewów i wyszukanych gatunków drzew, zamienia się w zarośnięty chaszczami dziki gaj. Ktoś kradnie jeden, potem drugi pomnik, komuś potrzebne były cegły z dawnego folwarku. Czy pałac znajdzie godnego gospodarza, który przywróci mu wygląd taki, jaki miał chociażby w latach trzydziestych XX wieku, kiedy dokonano ostatniej znaczącej przebudowy? Nie wiem, ale mam taką nadzieję.

Obraz dworu dworskiego z 1788 roku, który został namalowany przez Kajetana Bartscha, Obraz w zbiorach Muzeum Ziemi Kłodzkiej w Kłodzku.

Plan dworu z budynkami gospodarczym z lat 1780.

  Ówczesny pałac jest wynikiem czterech poważnych przemian, których początek sięga XVI wieku. Najstarszą siedzibą w centralnej części Bożkowa, w miejscu obecnego pałacu, był folwark – dwór sędziowski (Freirichter). Został on jednak zburzony (lub przekształcony) i na jego miejscu zbudowano dwór szlachecki, tzw. „Steinhof” (Dwór Kamienny), prawdopodobnie w latach około 1570–1625. Główny, dwukondygnacyjny budynek nakryty był dwoma dwuspadowymi dachami. Budynek ten stał blisko centrum folwarku i z trzech stron otoczony był budynkami gospodarczymi. Nie są dokładnie znane z tego okresu szczegóły wystroju elewacji tego dworu.

Szkic planu pałacu z 1787 roku. Obraz został namalowany przez Kajetana Bartscha. Obecnie znajduje się w Muzeum Ziemi Kłodzkiej w Kłodzku.

  W 1663 roku dwór jak i cały Bożków przeszedł w posiadanie hrabiego Rzeszy Johanna Georga von Gotzen. Posiadał on także dom w Kłodzku oraz siedzibę w dobrach lennych w Ścinawce Górnej ( dziś to piękny pałac Sarny). W raporcie Grudmanna z 1939 roku można wyczytać „ Wzmianka z bożkowskiej kronice kościelnej z roku 1669 oraz informacji o szczęśliwym ugaszeniu pożaru z 8 października 1735 roku dowodzą, że w okresie posiadania hrabiego von Magnis w renesansowej budowli dokonano istotnych zmian. Notatka z roku 1669 podaje, że hrabia Gotzen kazał dodać do starego pałacu jeszcze kilka mieszkań i podwyższyć od frontu po obu stronach o szereg wspaniałych pokoi, wysokie na dwie izby, których budowa została zakończona w 1669 roku”. Dodatkowo do wschodniej elewacji budynku dobudowano akież z cebulastym hełmem. Znajdujący się w Muzeum Ziemi Kłodzkiej obraz z 1788 roku, który został namalowany przez Kajetana Bartscha, przedstawia budynek dworu z tamtego okresu.

Plan zabudowy pałacu z 1860 roku. Na planie widać budynki gospodarcze przy murze od strony drogi. AP we W-w.

  Dwór dotrwał do 1787 roku, kiedy to został włączony jako rdzeń w nowy, znacznie większy pałac. Miała to być rezydencja nowego właściciela Bożkowa, hrabiego Antona von Magnis. Prawdopodobnie pałac został zaprojektowany przez czeskiego architekta, być może nadwornego architekta Magnisów. Poza tym w archiwum w Bożkowie zachował się jedynie wstępny plan budowy pałacu, dlatego nie wiadomo, w jakim stopniu został on zrealizowany podczas budowy. Co jest pewne? Budowę rozpoczęto w 1778 roku, a zakończono w 1791 roku, gdyż z tego roku pochodzi notatka o zamontowaniu piorunochronu (jednego z pierwszych w tej części Śląska). Również Kogler w swoich kronikach podaje, że pałac budowano w latach 1787–1792.

  Front nowego pałacu rozplanowano osiowo i symetrycznie względem trzypiętrowego, sześcioosiowego rdzenia (dawnego dworu), do którego dostawiono boczne, dwupiętrowe skrzydła, każde po jedenaście osi, wytyczone częściowo po łuku. W części starego dworu usytuowano wielką, dwukondygnacyjną salę balową i kaplicę. W skrzydle zachodnim zlokalizowano główną sień pałacową i klatkę schodową. Natomiast w skrzydle wschodnim rozmieszczono okazalsze wnętrza pałacowe, w tym reprezentacyjną jadalnię o kolistym rzucie.

  W 1863 roku dokonano kolejnej zmiany, wyburzając ciąg budynków gospodarczych, do których można było dostać się również od strony miejscowości. W 1865 roku podjęto również przebudowę wozowni połączonej z pałacem. Projekt został zamówiony u królewskiego budowniczego K. Schmidta z Wrocławia.

  18 października 1871 roku wybuchł pożar, który prawie strawił cały pałac. W czasie tego pożaru w najmniejszym stopniu zostało uszkodzone wschodnie skrzydło pałacu. Większość zbiorów udało się uratować. Rezydencję odbudowano według planów już wspomnianego wcześniej K. Schmidta. Prace budowlane do 1877 roku prowadził Ewald Berger, dworski budowniczy Magnisów. W swoich planach wprowadził on zmiany, między innymi w układzie klatki schodowej. Projekt nowego założenia zatracił jednolitość pierwotnego wyglądu pałacu, zachowując jednocześnie stary rdzeń oraz przedni trakt skrzydła wschodniego. Dodano natomiast wysoką wieżę w północno-wschodnim narożniku oraz mniejszą po drugiej stronie pałacu. Radykalnie przebudowano skrzydło zachodnie, w którym zlokalizowano reprezentacyjną klatkę schodową oraz okrągłą sień z dwoma rzędami kolumn. Przy odbudowie pałacu zachowano połączenie pałacu z budynkami gospodarczymi, w tym z wozownią i stajnią. Całość budynku nakryto wysokim dachem dwuspadowym, który został „ożywiony” okazałymi szczytami, lukarnami i wysokimi kominami. Okna ozdobiono opaskami z naczółkami w kształcie girland i półkoli. Wcześniej obok pałacu przebiegała szosa, jednak podczas odbudowy zmieniono jej przebieg, oddalając ją od pałacu.

Pałac z lat 1940.

Plany Kurta Teuscherowa architektowa z Kłodzka z lat 30-tych XX wieku. AP we W-w.

  Ostatnią ważną przebudowę pałacu podjęto w latach 1933–1940 i zlecono ją Kurtowi Teuscherowi, architektowi z Kłodzka. Projekt miał nawiązywać do śląskiej architektury czasów fryderycjańskich i został zatwierdzony przez właściwe urzędy. Miał przypominać pałac z lat 1787–1791. Na początku zmieniono elewację południową pałacu, a w 1940 roku elewację północną. Przywrócono dawną bryłę rdzenia pałacu oraz zlikwidowano wielkie neorenesansowe szczyty.

Po II wojnie światowej pałac przechodził remonty w latach 1956, 1970 i 1973. Ostatni remont odbył się w latach 1975–1978.