Browar Antona Wache

 Piwo od wieków było chętnie warzone na terenach ziemi kłodzkiej. Początkowo tajemnicę unikalnych receptur znali wyłącznie zakonnicy, jednak z biegiem czasu przywilej wytwarzania tego złocistego trunku i serwowania go w swoich gospodach zyskała również lokalna szlachta. W samej Ścinawce Dolnej prężnie działał chociażby wielki browar dworski należący do rodu von Magnis, usytuowany pomiędzy cmentarzem a starym kościołem – ale to nie o nim będzie dzisiejsza opowieść.

 Dziś udamy się w miejsce, które współcześnie wydaje się jedynie cichym, spokojnym i urokliwym zakątkiem wsi, gdzie tylko od czasu do czasu przemknie jakiś samochód. Mowa o historycznym budynku nr 76 i jego najbliższej okolicy. Niegdyś wiodła tędy uczęszczana trasa pielgrzymkowa do Wambierzyc, usiana przydrożnymi krzyżami oraz kapliczkami, a sam budynek został wzniesiony w malowniczym położeniu, blisko brzegu rzeki.

 Być może to właśnie te wyjątkowe walory lokalizacyjne oraz łatwy dostęp do czystej wody sprawiły, że w 1865 roku otwarto tutaj browar. Jego pierwszym właścicielem był piwowar nazwiskiem Beinlich (Brauerei Beinlich). Utrzymał on jednak zakład w swoich rękach przez zaledwie 14 lat. Niestety, z tego najwcześniejszego okresu działalności browaru nie zachowały się do dziś niemal żadne szczegółowe informacje kronikarskie.

Widokówka przedstawiająca panoramę Ścinawki Dolnej z oraz niektóre zabytki tej miejscowości, wśród których znajdują się również posiadłość Antona Wache.

 Sytuacja zakładu zmieniła się diametralnie w 1879 roku, kiedy to browar zakupił Anton Wache, przedsiębiorca pochodzący z pobliskiego Raszkowa. Nowy gospodarz szybko postawił na rozwój i na potrzeby zakładu dokupił okoliczne grunty pod uprawę wysokiej jakości jęczmienia browarnego. Wkrótce własna produkcja słodu w przybrowarnej słodowni stała się tak duża, że Wache zaczął z powodzeniem sprzedawać jego nadwyżki innym, zewnętrznym odbiorcom.

 Przez kolejne lata właściciel nieustannie modernizował zakład, wprowadzając nowoczesne jak na ówczesne czasy rozwiązania techniczne. Tradycyjne metody zastąpiono kotłami warzelnymi ogrzewanymi parą, a w halach produkcyjnych zabłysły pierwsze żarówki elektryczne. Prawdziwą rewolucję przeszły również same naczynia do dystrybucji trunku – wprowadzono wówczas nowoczesne butelki zamykane charakterystycznymi, owalnymi korkami porcelanowymi (tzw. zamknięciem patentowym), które gwarantowały dłuższą świeżość piwa.

Etykieta browaru. [ Zdjęcie ze strony publicznej]

 Przełom XIX i XX wieku przyniósł bezprecedensowy rozkwit regionalnego browarnictwa, a sprzedaż złocistego trunku poszybowała w górę. Ten gigantyczny wzrost popularności był w dużej mierze zasługą rodzącej się na ziemi kłodzkiej masowej turystyki oraz nowo wybudowanej linii kolejowej, która zaczęła zwozić w Sudety rzesze spragnionych podróżnych.

 Istniał jednak jeszcze jeden, niezwykle istotny, choć dziś nieco zapomniany czynnik, który sprawiał, że na przełomie stuleci piwo pili niemal wszyscy – od robotników po kuracjuszy. Wynikało to bezpośrednio z fatalnego stanu higieny i czystości wód powierzchniowych. Ówczesna jakość wody pitnej w rzekach i publicznych studniach była daleka od ideału, a jej surowe spożycie regularnie wywoływało groźne choroby układu pokarmowego, z epidemiami tyfusu i cholery na czele.

 Pełna groźnych zarazków woda w płynącej przez wieś Ścinawce zwyczajnie nie nadawała się do bezpiecznego spożycia. Co innego piwo – dzięki procesowi warzenia, czyli długotrwałego gotowania brzeczki w parowych kotłach browaru Antona Wachego, napój ten był całkowicie wolny od bakterii i bezpieczny dla zdrowia. W tamtych realiach szklanka lokalnego piwa była więc nie tylko regionalnym rarytasem, ale przede wszystkim najprostszym sposobem na ugaszenie pragnienia bez ryzyka infekcji.

Butelka z browaru Antona Wache. [ ze zbiorów Pawła Dec ]

 Aby jego piwo zyskało idealny, niepowtarzalny charakter, piwowar Anton Wache wzbogacał tradycyjne receptury najróżniejszymi dodatkami, które miały podnieść walory smakowe i zapachowe trunku. Oprócz klasycznego zestawu, składającego się z pospolitego chmielu, słodu i drożdży, w warzelni eksperymentowano z naturalnymi specyfikami – dodawano do niej aromatyczne olejki, migdały, a także kompozycje wonnych korzeni. Dzięki temu unikalnemu podejściu do produkcji renoma browaru w całej kotlinie kłodzkiej stale rosła. Choć piwo ze Ścinawki Dolnej dostarczano do najróżniejszych zakątków regionu, największą popularnością cieszyło się w prężnie rozwijających się lokalach gastronomicznych w pobliskiej Nowej Rudzie.

 Świetna koniunktura i stale rosnące zyski pozwoliły Wachemu na śmiałe inwestycje. Interes kwitł do tego stopnia, że w 1914 roku – tuż przed wybuchem I wojny światowej – przedsiębiorca zdecydował się na potężną ekspansję na sąsiednie rynki i przejął dwa kolejne zakłady browarnicze zlokalizowane w rejonie Nowej Rudy: w Jugowie oraz na terenie tamtejszego zagłębia górniczego.

 Pierwszy z nich, zakupiony na własność w Jugowie, funkcjonował odtąd pod szyldem Dampfbrauerei Hausdorf Inh. A. Wache (Browar Parowy w Jugowie, właściciel A. Wache). W drugim zakładzie Anton Wache został kluczowym współudziałowcem oraz dzierżawcą – mowa o browarze kopalnianym działającym przy zakładach górniczych Wenceslaus i Ferdinand, który od tego momentu oficjalnie nazywał się Brauerei der Wenzeslaus- und Ferdinandgrube, Dr. Gust. Linnarzt, Pächter A. Wache. Ta potężna fuzja ostatecznie ugruntowała pozycję piwowara ze Ścinawki jako jednego z najważniejszych graczy na lokalnym rynku browarniczym.

Płyta nagrobna Antona Wache w Kamieńcu.

[zdjęcie ze strony publicznej]

 Dynamiczny rozwój przedsiębiorstwa został brutalnie przerwany na początku nowej dekady. W 1920 roku prężnie działający dotąd browar w Ścinawce Dolnej musiał zostać definitywnie zamknięty. Bezpośrednią przyczyną nagłego zakończenia produkcji była ciężka, postępująca choroba samego właściciela, który nie był już w stanie osobiście doglądać tak wielkiego i wymagającego biznesu. Schorowany Anton Wache spędził w cieniu ostatnich lat swojego życia, odchodząc na zawsze 5 lutego 1928 roku w pobliskim Kamieńcu (Kamenz). wraz z jego śmiercią zamknął się jeden z najciekawszych rozdziałów w historii kłodzkiego piwowarstwa.