Na początku 1945 roku rejon Gór Sowich, fortyfikowany przez Organizację Todt w ramach projektu "Riese", stał się miejscem ewakuacji uchodźców z terenów Górnego Śląską przed Armią Czerwoną. Przez Kotlinę Kłodzką i Dolny Śląsk przemieszczały się jednostki wojskowe i uchodźcy, powodując chaos. W odpowiedzi, przymusowi pracownicy z okolicznych obozów pod nadzorem Todt budowali ziemne umocnienia, rowy przeciwczołgowe i zabezpieczali drogi oraz mosty. W Górach Sowich powstała w ten sposób dość potężna linia umocnień ziemnych. Drogi dojazdowe po obydwu stronach gór zabezpieczano potrójnymi stanowiskami obronnymi, kopano rowy przeciwczołgowe, a mosty i wiadukty kolejowe zaminowano. Pojawia się pytanie, czy te działania przyniosły oczekiwane rezultaty.

  Planowano zaciętą obronę, jednak w maju 1945 r. wkroczyła Armia Czerwona, zaskakując Niemców szybkim postępem na Dolnym Śląsku. Niemcy zdołali zniszczyć jedynie dokumenty przed kapitulacją. Obie strony – III Rzesza i ZSRR – dążyły do maksymalnych korzyści w końcowych godzinach wojny. Wojska niemieckie próbowały wycofać się w stronę amerykańskiej strefy w zachodniej części Czech i opóźnić radziecki pościg, a Sowieci przygotowywali się do ostatniej w tej wojnie akcji - rajdu na Pragę.

Przebieg potyczki w Drogosławiu. Na mapie zaznaczono opóźnienie związane z potyczką w Woliborzu.

. Mapa pochodzi ze zbiorów Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej

    W nocy z 8 na 9 maja 1945 roku, podczas gdy większość dywizji, w tym 31 Ochotnicza Dywizja Grenadierów, przemieszczała się przez Góry Sowie w kierunku Czech, oddziały straży tylnej pozostawały na wyznaczonych pozycjach. Odwrót ten przebiegał chaotycznie, przypominając ucieczkę, a nie zaplanowaną operację wojskową. Przełęcz Woliborska była blokowana przez porzucony sprzęt wojskowy. Wojska III Rzeszy wycofywały się ze wschodnich obszarów Dolnego Śląska przez Kotlinę Kłodzką.

   Rozległe umocnienia w Górach Sowich okazały się jednak bezużyteczne by powstrzymać nacierające wojska Armii Radzieckiej, ponieważ pozostały nieobsadzone. Było to skutkiem wydanego drogą radiową 6 maja 1945 roku rozkazu do dowódców wojsk hitlerowskich: „Dokładnie do momentu kapitulacji zniszczyć wszelką broń ciężką, łącznie z karabinami maszynowymi. Zachować jedynie rewolwery, mając na uwadze, że zastrzelenie po kapitulacji jest morderstwem i dotyczy to zarówno pokonanych, jak i zwycięzców. Natychmiast rozpocząć oddalanie od wroga w grupach, oddziałach lub indywidualnie, zależnie od tego, co dyktuje sytuacja. Starać się dotrzeć do obszaru Pilzna (Pilsen), z wyjątkiem Pragi! Każdy, kto nie może lub nie chce postępować według tych zaleceń, musi dobrowolnie się poddać”. Tylko nieliczne z takich punktów zostało chwilowo użyte przez wojska straży tylnej.

Nadciągają Sowieci (www.wralbum.ru).

   8 maja Radio Moskwa oraz BBC, obie stacje uznawane za nieprzyjazne III Rzeszy, ogłosiły, że o północy nastąpi zawieszenie broni i wojna dobiegnie końca. Tego samego wieczoru żołnierze 79. pułku z 31. Dywizji, wycofując się, rozstawili pięć armat w Woliborzu, między drogą na Przygórze a Dworkiem Leśnym. Wkrótce potem rozbrzmiał potężny huk — z tych armat oddano strzały w kierunku Niziny Śląskiej. Artylerzyści powtarzali: „Dopóki my będziemy strzelać, Rosjanie nie nadejdą”. Późnym wieczorem silna eksplozja w Kunzendorf (Drogosławiu) oznaczała wysadzenie mostu kolejowego -Leedenbrücke (na podstawie pozycji „Nasza Ojczyzna Volpersdorf” autorstwa Bernharda Grolms).

Pierwszy budynek"Sala myśliwska" w Woliborzu, niegdyś gospoda "Wiener Hof".

  Rankiem w Woliborzu rozległ się głośny wybuch – wysadzono dwie z pięciu armat przy drodze na Przygórze. Niemieccy żołnierze, widząc zbliżające się wojska radzieckie od strony Przełęczy Woliborskiej, przebrali się za cywilów i opuścili pozycje. Szpica wojsk Armii Radzieckiej posuwała się w stronę Woliborza. Tuż przed wejściem do miejscowości niespodziewanie padły strzały – niewielki oddział niemiecki z 5 pojazdami pancernymi przy gospodzie „Wiener Hof” chwilowo zaskoczył napastników. Doszło do 30-minutowej wymiany ognia, podczas której zginęło dwóch młodych żołnierzy niemieckich. Pozostała część opuściła barykadę i wycofała się, słysząc gwar silników pojazdów 1076. pułku strzeleckiego, wzmocnionego przez 838. pułk artyleryjski 291. dywizji piechoty, które opuściły zdobytą w nocy Srebrną Górę. (Źródło: www. pamyat-naroda.ru.)

Wenzel Wolff (zdjęcie ze strony publicznej)

   Przerażeni mieszkańcy Volpersdorfu (Woliborza), mimo wywieszenia białych flag, obawiali się wjazdu żołnierzy Armii Czerwonej na ciężarówkach wojskowych, ozdobionych portretami Stalina i czerwonymi flagami. Radny Wenzel Wolff oraz kilku mieszkańców Nowej Rudy pojechało do Woliborza wozem strażackim, by prosić Rosjan o oszczędzenie miasta przed grabieżą. Dowódca radziecki, pod wrażeniem odwagi Wolffa, mianował go następnie burmistrzem Neurode (Nowej Rudy). Kolejna mały oddział, nic nie wiedząc o porozumieniu, obsadzili wzgórza wzdłuż Kunzendorf (Drogosławia), gdzie ponownie doszło do wymiany kilku strzałów.

Na koniec chciałbym serdecznie podziękować Paweł Dec, autorowi profilu Strefa Hausdorf, za cenne wskazówki.